PEKİŞTİRME VE PEKİŞTİRME TÜRLERİ

Doğrudan pekiştirme nedir?
Edimsel koşullanma kuramına göre davranışı yapan birey pekiştirilirse bireyin dav­ranışı yapma sıklığı artacaktır. Bandura’nın Sosyal öğrenme kuramına göre ise birey izlediği modelin davranışlarını yaptığında pekiştireç alırsa bu davranışı yapma olasılığı artacaktır.

Dişini fırçala­dığı için babasından aferin alan çocuğun tekrar aferin almak için dişini fırçalaması, Edimsel koşullan­maya göre doğrudan pekiştirmedir. Çocuğun ablasını gözlemleyerek ablası gibi diş fırçaladığında ba­basından aferin aldığında tekrar aynı davranışı yapmaya çalışması Sosyal öğrenmeye göre doğrudan pekiştirmedir.

Dolaylı pekiştirme nedir?
Gözlemci doğrudan pekiştirilmese bile modelin uygun davranışlarının pekiş­tirilmesi gözlemcinin aynı davranışı tekrarlama olasılığını artırır. Bandura’nın sosyal öğrenme kuramına ait bir kavramdır.

Öğretmen, arkadaşlarına yardım eden bir öğrenciye ödül verirse sınıftaki diğer öğrenciler de birbirlerine yardım etmek için daha istek­li olurlar (Ulusoy, 2008, s.336).

Birinci sınıfta okumaya geçen öğrencilere kurdela verilerek diğer öğrencilerin okumaya daha istekli olması durumudur.

Maddi Pekiştirme nedir?
Pekiştireç maddi bir değer taşıyorsa (parayla satın alınabiliyorsa) oluşan pekiştirme türüdür. Örneğin kalem, tablet, yiyecek gibi

Manevi Pekiştirme nedir?
Pekiştirecin maddi bir değeri yoksa oluşan pekiştirme türüdür. Örneğin çalışanı takdir etmek, çalışana ödül vermek gibi

İçsel pekiştirme nedir?
Bireyin kendi belirlediği amaçlarına ulaşma ve hoşlandığı etkinlikleri yapmak için kendi kendini pekiştirmesidir (Ulusoy, 2008).

Psikolog Albert Bandura’nın ortaya attığı bir kavramdır. Bireyin kendi yeterliliğinden zevk alması olarak da tanımlanabilir. Bu pekiştirme biçiminde birey dışarıdan müdahaleye ihtiyaç duymadan kendi planını kendisi yapar.

Sınavının iyi geçtikten sonra güzel bir yemek yemesi içsel pekiştirme örneğidir.
KPSS 2009’da ise içsel pekiştirme kavramı şu şekilde örneklendirilmiştir.  Kreşte arkadaşına vuran Hasan, öğretmenin verdiği oturma cezasına aldırmamış “Oh, iyi ki de vurdum o da benimle alay etmişti, ona günün gösterdim, çok iyi oldu.” diyerek rahatladığını hissetmesi içsel pekiştirmedir.

Dıştan pekiştirme nedir?
Bireyin sosyal çevresinin , davranışı yapan kişiyi pekiştirmesidir.

Örnek olarak sınavda 100 alan öğrenciye öğretmeninin aferin demesi ya da ödevlerini düzgün yapan öğrenciye öğretmenin yıldız vermesi gösterilebilir.

Değişken oranlı pekiştirme nedir?
Organizmanın hangi davranışından sonra pekiştireç alacağını bilemediği pekiştirme tari­fesidir.

Örneğin öğretmenin bazen üç bazen beş artıya bir yüz vermesi. Burada ortalama bir davranış pekiştirilir. Fakat pekiştirilen birey, hangi davranıştan sonra pekiştirecin geleceği­ni bilmez. Bunun için de her an hazırlıklı olur.

En etkili pekiştirme yöntemidir.

Değişken aralıklı pekiştirme nedir?
Organizmanın pekiştirilme zamanını bilimediği pekiş­tirme tarifesidir. Bu tarifede organizma pekiştirecin ne zaman geleceğini bilmediği için her zaman hazırlık­lı olacaktır.

Örneğin bir öğretmenin bazen pazartesi bazen de cuma günü sözlü sınavı yapması değişken aralıklı pekiştirmedir. Bu tarifede pekiştirecin ne zaman geleceği­ni birey bilemez. Fakat ortalama bir pekiştirme zamanı bilinir. Bu örnekte bir kaç günde bir pekiştirecin gele­ceği bellidir. Fakat random pekiştirme tarifesinde ortalama bir zaman dilimi yoktur.

Kaynaklar
Ulusoy, A.(ed.).(2008). Eğitim Psikolojisi, Ankara: Anı yayıncılık

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol