Eski uygarlıkların kullandıkları sayı ve sistemleri nelerdir

Eski Uygarlıklarlar İlkçağdan beri rakamları kullanmaya başlamışlardır. Sayılar ve Rakamları kilden yapılmış tabletler üzerine çizik yaparak veya kesilmiş ağaç dalı üzerine çentikler yaparak kullanmışlardır. İlkçağda yapılan bu çizik ve çentikler rakamların gelişmesinde yardımcı olmuşlardır. İlk nsanlar, rakamları ifade etmek için de için, değişik ses ve kelimeler de uygulamışlardır.

Günümüzde bu rakamları belirten  semboller ve sözcükler bulunur. Günümüzde; sayılar, hem 1, 2, 3 gibi sembol olarak ve de  bir, iki, üç, gibi yazı olarakta yazabiliyor. Bilinen ilk eski sayma sistemlerinden biri, ise Eski Mısırlıların kullandıkları sistemdir. Eski Mısırlılarda resim yazısının (hiyeroglif) başlangıç tarihi, M.Ö. 3300 yılına kadar gidebilmektedir. Eski Mısırlılara ait sayma sayı sistemi, ilkçağ mağara, insanlarından önceleri kullanılan sayma sisteminin gelişmiş halidir.

Eski Mısır matematiği  hakkındaki belgeler papirüs tomarlarından elde edilenlerdir.. Günümüzde bu papirüsler; bilim tarihinde, M.Ö. 1900-1800 yılları için adlandırılan, Kahun ve Berlin papirüsleri ile, M.Ö. 1700 ile 1600 yılları için adlandırılan Hiksoslar Devrinden M.Ö. 1788-1580 kalma Rhind ve Moskova matematik papirüsleri olarak bilinir.. Mısır matematiği hakkındaki diğerbilgiler, birkaç parşömen tomarı ile kil ve tahta tabletleri olarak bulunur.

Eski Mısır’da sayılar bazı şekillerin yan yana gelmesiyle oluşuyordu. Bütün rakamlar, 7 değişik şeklin bir araya gelmesiyle ve yazım biçimi de, sağdan sola doğru oluşuyordu.Sayılar da, bu sembollerle  birlikte yaparak  bir sayı sistemi oluşturmuşlardır.Eski Mısırlılar 1 den 1.000.000 a kadar olan sayıları göstermek ve yazmak için kullandıkları şekillerle gösterilmiştir.Resimdeki gibi, 9 sayısını göstermek için, 9 ayrı şekil, 90 sayısını ifade edebilmek için, 9 adet başka bir şekil; 99 için 18 aynı şekil, 999 sayısı için ise, 27 ayrı şekil kullanmak gerekli olmaktadır.

Eski Mısırlılar; bu sembolleri, gerektiğinde tahta, ağaç ve taş üzerine de oymuşlardır. Bu rakamları bir kaç kez kullanarak, istenilen sayıları göstermişlerdir. Bu sistemde; gruplamalar onarlık yapıldığından, sistem onluk sistemdir.

Roma rakamlarına dayalı, Roma sayma sistemine göre, toplama ve çıkarma işlemlerinin yapılmasında, bazı temel özellikler vardır. :

A -Roma rakamında Toplama İşlemindeki Özellik ve Sınırlamalar
a) Yanyana yazılan ve aynı sembolü gösteren, iki ya da üç temel rakam birbiriyle toplanarak, toplama karşı gelen sayı elde edilir .

Örnek :
I I I = 1 + 1 + 1 = 3,     X X = 10 + 10 = 20

Bu rakamların yazılışları ile ilgili önemli özellik : I, X, C sembolleri yanyana, 3’ten fazla; V, L, D, M sembolleri de, 1 den fazla yazılamaz.
b) Büyük rakamların sağına yazılan küçük rakamlar, kendisi ile toplanarak toplama karşı gelen sayı elde edlir.
Örnek :
XV = 10 + 5 = 15
DLXI = 500 + 50 + 10 + 1 = 561
C) Küçük değerleri gösteren semboller (rakamlar), büyük değerleri gösteren sembollerin sağına yağıldığında, bu değerler toplanarak toplama karşı kelen sayı elde edilir.
Örnek :
MDCLXVI = 1000 + 500 + 100 + 50 + 10 + 5 + 1 = 1666
DLXI = 500 + 50 + 10 + 1 = 561

B- Roma rakamlarında Çıkarma İşleminde Özellik ve Sınırlamalar şunlardır

a) 5 ile başlayan V, L, D sembolleri, çıkarma amacı ile, kendinden büyük değer belirten sembollerin soluna yazılmaz.
b) Bir sayı, ancak aşağıdaki durumlarda çıkarılabilir.
I sadece V ve X den çıkarılabilir.
X sadece L ve C den çıkarılabilir.
C sadece D ve M den çıkarılabilir.
c) Küçük değerli semboller, büyük değerli sembollerin, soluna yazıldığında, büyük değerden küçüğü çıkarılır, bu fark sayıyı verir
Örnek :
IX = 10 -1 = 9
XL = 50 -10 = 40
d) İki büyük değerli sembol (rakam) arasına yazılan küçük değerli sembol, sağındakinden çıkarılmak suretiyle, sonuca denk gelen sayı elde edilir.
Örnek :
CXL = 140
LIX = 59


d) Roma sembollerinin değer bir özelliği de, binleri göstermek için sembolün üzerine bir yatay çizgi, milyonları göstermek için de; ilgili sembolün üzerine iki yatay çizgi çizilerek ifade edilir.

Buna göre; Roma sayma düzeni, sadece toplama ve çıkarma işlemine dayanmaktadır. Sıfır ve basamak sistemi bulunmaz. Bu nedenle, aritmetik işlem yapmaya uygun değildir. Şöyle ki : Roma’ da Forum Meydanındaki süslü hitabet kürsüsünün Columna Restrata sütünunda 2.200.000 sayısını belirtmek için yirmi iki adet yüz bin’i gösteren sembol (sayı işareti) oyulmuştur.
Roma rakamları bu özellikleri dolayısıyla; bugün matematik işlemleri yapmak amacıyla kullanılmamaktadır. Ancak, çok sınırlı olan, bazı özel gösterimler için kullanılmaktadır.

ESKİ UYGARLIKLARIN MATEMATİKLERİ

Doğu Matematiği

Doğu matematiği uygulamalı bilim kökenliydi .Takvimin hesaplanması tarımsal üretim ve bayındırlıkla ilgili işlerin örgütlenmesi vergilerin toplanması uygulamalı aritmetik ve ölçme sorunlarına öncelikle ağırlık verilmesini gerektirdi .Bununla birlikte yüzyıllar boyunca özel bir zanaat olarak gelişen bilim yalnızca uygulamaya yönelik değildi ; sırlar öğretilirken soyutlamaya yönelik eğilimler de ortaya çıktı .Aritmetiğin cebire dönüşmesi yalnızca daha pratik hesaplamalar sağladığı için olmadı ; bu aynı zamanda yazıcı okullarında öğretilen bir bilimin doğal bir gelişimiydi .Aynı nedenlerle ölçme ile ilgili bilgiler kuramsal geometrinin başlangıcını oluşturdu .

Mısır Matematiği
Mısır matematiğine ilişkin bilgilerimizin çoğu iki kaynağa dayanır .Bunlar 85 problemi içeren Rhind Papirüsü ve bundan belki de 200 yıl öncesine ait olan ve 25 problemi kapsayan Moscow Papürüsüdür .Bu elyazmaları düzenlenirken içerdikleri problemler zaten eskiden beri biliniyordu ; ama yakın dönemden hatta Roma döneminden kalma az sayıdaki papirüsteki yöntemler de bundan farklı değildi .Kullandıkları matematik onlu sayı sistemine dayanıyordu ve 10dan büyük her 10lu birim için özel simgeler kullanılıyordu .Bu tür sistemleri Roma rakamlarından biliyoruz : MDCCCLXXVII = 1878 .Bu sistemi kullanan Mısırlılar çarpmayı ardışık toplamalara indirgeyen toplama ağırlıklı bir aritmetik geliştirdi .Örneğin bir sayıyı 13 ile çarpmak için onu önce 4 ve 8le çarpıyorlardı daha sonra çıkan sonucu sayının kendisine ekliyorlardı .Bu işlemi yaparak inceleyelim :

Normal çarpma işlemi :3´13=39

Mısırlıların kullandığı yöntem :

3´4 =12

3´8 =24

24+12 =36

36+3 =39

Görüldüğü gibi sonuç aynı .Mısır matematiğinin en önemli yönü kesirlerle yapılan hesaplamalardır .Bütün kesirler payı bir olan birim kesirlerin toplamı olarak yazılırdı .

Bazı problemlerin teorik yanları ağır basıyordu .Örneğin 100 somun ekmeği 5 kişi arasında her birine düşen pay aritmetik olarak artarak ve en büyük 3 payın toplamının yedide biri en küçük iki payın toplamına eşit olacak biçimde bölüştürülmesi problemi böyleydi .7 evin her birinin 7 kedisi her kedinin kovaladığı 7 farenin olduğu problem geometrik olarak artan bir serinin toplamının formülünü bildiklerini gösteriyordu .

Böyle problemler için yazılmış şiirler şarkılar bile vardır .Şu şiiri anımsayalım :

Biryere giderken

7 karısı olan bir adamla karşılaştım

Her karısının yedi sepeti
Her sepetin yedi kedisi

Her kedinin yedi yavrusu vardı
Her yavrununda yedi çıngırağı vardı

Yavrular kediler sepetler kadınlar ve çıngıraklar

Kaç tanesi biryere gidiyordu

Mezopotamya Matematiği
Mezopotamya matematiği Mısır matematiğinin hiçbir dönemde ulaşamadığı bir düzeye erişti .Burada yüzyıllar içinde bile ilerlemeyi fark edebiliriz .M.Ö 2100deki en eski metinlerde bile gelişmiş hesap izleri bulunur .Bu metinlerde 10lu sistemin üzerine 60lı sistemin eklendiği çarpım tabloları bulunmaktaydı .1 60 3600 ; hatta 60 üstü ve 60 üstü 2yi gösteren çiviyazısı simgeler kullanılmıştı .Ama bu onların matematiğinin tipik özelliği değildi .Mısırlılar daha büyük her sayıyı yeni bir simge ile gösterirken Sümerliler aynı simgeyi kullanıp değerini bulunduğu yere göre belirliyorlardı .

Ayrıca 60 lı sayı sistemi insanlığın kalıcı bir kazanımı oldu .Günümüzde kullandığımız saatin 60 dakika ve 3600 saniyeye bölünmesinin de dairenin 360 dereceye her derecenin 60 dakikaya her dakikanın da 60 saniyeye bölünmesinin kökeni de Sümerlilere kadar uzanır .Birim olarak 10 yerine 60ın alınmasının sebebi ölçme sistemlerini birleştirmek olabileceği gibi 60ın birçok böleninin olması da nedenlerden biri olabilir .

Anahtar Kelimeler:
Eski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Ve Sistemleri Nelerdir Kısa özetiEski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Ve Sistemleri NelerdirKısa özetiEski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Ve SistemleriSayı Ve Sistemleri NelerdirESKİ UYGARLIKLARIN MATEMATİKLERİDoğu MatematiğiMezopotamya MatematiğiMısır MatematiğiEski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı SistemleriEski Sayılar Proje ÖdeviHititlerin Kullandıkları Sayı SistemleriEski Mısır Sayı SistemiMezopotamya Sayı SistemiSümerlerin Kullandığı Sayı Sistemlerişimdiki Kullandığımız 10luk Sayı SistemiEski Uygarliklarin Kullandiklari Sayi Si̇stemleri̇Eski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Ve SistemlerEski Sayılar Eski Uygarlıkarın Kullandıkları Sayı SistemleriEski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Sistemleri NelerdirEski Uygarlıklardaki Sayı SistemleriAntik Uygarlıklarda Matematik Sembolleri5 Eski Uygarlıkların Kullandıgı Sayı Sıstemleri NedirEski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Sistemleri EodevEski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Sistemleri ödevEski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Sistemleri E ödevEski Sayılar Eski Uygarlıkların Kullandıkları Sayı Ve Sistemlerin Araştırılması Ve SunumuEski Sayı Sistemleri NelerdirEski Uygarlıkların Kullandıkları Matematik Sayı SistemleriEski Mısırlıların Kullandıkları Sayı SistemleriEski Uygarlık Sayı SembolleriEski Uygarlık Matematik SembolleriSümerlerin Kullandıkları Sayı SistemleriORHUN SAYI SISTEMIGöktürk Yazısında SayılarEski Türkçede Sayılar

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol